Кеңес билігінің Голощекинді қазақ елін басқаруға тағайындауы әсте де кездейсоқтық емес. Қазақ елі аңсаған ұлттық бостандықты тәрк еткен қызыл өкімет таптық күрес, таптық интернационализм ұранын алға тартты. Бұл онсыз да отаршылдықтың қамытынан зардап шегіп отырған қазақ қоғамын екіге жарып, ел ішінде дүрбелең тудырды.

«Оқжетпес» шипажайы. Солтүс­тік облыстың тумасы, жасы жетпістің бел ортасынан ауған арық, орта бойлы, ақсары өңді, ұзындау қыр мұрынды қарт Балғабек аға екеуміз тез тіл табыстық.

 Әңгімелесіп отырмыз. Стақанды орталай бергенімде басым айнала бастады.
– Мынаған бірдеңе қосылған ба? – деп сұрап едім, Расул:

– Менің мына сөзімді сенен басқа қазақ естісе Расул Мұхтарға «қыз тауып бер» деп өтініш жасап тұр екен деген ойға қалуы әбден мүмкін-ау, – деп жымиды Расул. – Қазақтар қандай дана халық. Екі мағыналы, маңызды сөзді бір әріптен бастаған. «Қазы жеп, қуаттанып алған соң ғана, назарыңды қызға бұрғаның жөн» деген жанама ойды нұсқап тұрғандай.

Сонау 60-жыл­дардың басында Алматыға келіп, оқуға түскенбіз. Ол кезде қалада қандастарымыз өте аз еді, естуімізше, қала халқының 7 пайызын ғана құрайтын. Бұған 4 пайыз қазақ студенттерін қосыңыз. Алматылық қандастарымыздың дені ана тілін жарытып білмей ме, білгісі келмей ме, әйтеуір, қазақша сөйлемейтін.

Бұлай дегенде, әлбетте, тарихшы ағайындарға дәріс оқыр ойым жоқ.  Болған күннің өзінде оқи алмаспын да, себебі мамандығым – журналшы. Әйтсе де, қайсыбір тарихшымыз безбеннің екі табағы барын ұмытып кетіп, бірін толтыра жербауырлатып, екіншісін қаңырата аспандатып қойған кезде: «Мұнысы несі?!» – деп қалатыным бар. «Жас қазақтың» 46-санынан (25-қараша, 2011ж.)  «Мырзажан» деп аталған ғылыми-зерттеу мақаланы оқып (тарих ғылымының докторы, профессор Тілеу Көлбаев мырза жазған), соны еріксіз тағы қайталадым да, Тілекеңді мазалағым келмей, өз сауалыма өзім жауап іздедім.

Жуырда Мұхтар Шаханов «Желтоқсан эпопеясы» атты деректі романының екінші және үшінші кітабын аяқтап, баспаға ұсынды. Бүгін біз сол кітаптан үзінді жариялай бастаймыз.

Өткеннің сахнасында басты оқиғалардың қозғаушысы болған  адамдардың іс-әрекетіне  кезінде  жан-жақты  баға бермек болған ұмтылыс тарих бетін «ақтаңдаққа» толтырып, тарихты бет-бейнесіз және шежіресіз етіп көрсетті. Осылайша Сталиннің жеке басқа табынушылығы, қуғын-сүргінге ұшыраған мыңдаған адамның аты-жөні мүлде ұмытылды. Олардың өмірінің соңғы кезеңі үнсіздіктің қара  түнегінде  қалды.

«Алпыс екі қоңыр» деген сөздің қалай шыққанын қазбалау үшін, ең әуелі «қоңыр» деген сөздің төркініне үңіліп көрейік. Табиғаттағы қоңырлар:  қоңыр жел, қоңыр күз, қоңыр тау т.б. Хайуанаттардың мінезін білдіретін қоңырлар: қойдай қоңыр, қоңыр түйедей т.б.

Маңғыстаудан Моңғолияға немесе Мұңалдан Мұңғылға дейін  (Жалғасы. Басы №35 санда)

Жолымыздың аялы

Көзім ілініп кетіпті. Бір қарасам биік жотадан еңіске қарай түсіп келеді екенбіз. Жол дейтін жол емес. Ірілі-ұсақты шақпақ тастар шашылып жатыр. Әр жерде алдатөмпек құсаған тастар тасбақаның қабығындай төңкеріліп түскен.